Αλεξίου Βασιλική
Σταυρόπουλος Δονάτος




Συζήτηση ή διάλογος


Η παραπάνω μέθοδος διδασκαλίας εντάσσεται στη γενικότερη κατηγορία των συμμετοχικών μεθόδων διδασκαλίας.Οι μέθοδοι αυτής της κατηγορίας, αυτό που κάνουν είναι να παροτρήνουν και να εντάσσουν τον μαθητή στη μαθησιακή διαδικασία η οποία συντελείται μέσα στην τάξη. Με αυτόν τον τρόπο ο μαθητής γίνεται συμ-μέτοχος στην εκπαιδευτική διαδικασία, μπορεί να την επηρεάσει, να την διαμορφώσει ως ένα βαθμό και την “βιώσει” σε σημαντικά μεγαλύτερο βαθμό από ότι με την τυπική παροχημένη διδασκαλία (διάλεξη από την έδρα).

Η συζήτηση συνίσταται στην ανταλλαγή απόψεων μέσα στην τάξη γύρω από ένα θέμα ή πρόβλημα, με στόχο να προκύψουν εναλλακτικές λύσεις ή συμπεράσματα. Μπορεί να διεξαχθεί είτε στην ολομέλεια της ομάδας είτε μέσα σε ομάδες εργασίας είτε ανάμεσα στον εκπαιδευτή και έναν ή δύο εκπαιδευόμενους. Πλεονέκτημα της τεχνικής είναι ότι αναπτύσσεται η ικανότητα συνεργασίας των μαθητών ως προς την αντιμετώπιση ζητημάτων. Πρόσθετη δυσκολία είναι ότι προϋποτίθεται αρκετή γνώση των συμμετεχόντων σχετικά με το θέμα της συζήτησης.

Με τη συζήτητση δίνεται η δυνατότητα στους μαθητές να προβληματίζονται, να αξιολογούν, να συμπεραίνουν και να διατυπώνουν απόψεις μέσα από διαδικασίες διαλεκτικής αντιπαράθεσης.Ο εκπαιδευτικός λειτουργεί κυριως ως εμψυχωτής και συντονιστής της ομάδας.

Είδη συζητήσεων:


1. Δομημένες συζητήσεις

Οι συζητήσεις αυτού του τύπου είναι οργανωμένες με βάση κάποιους κανόνες που αφορούν τη μορφή της συζήτησης, τον τρόπο που κατανέμεται ο χρόνος στους συζητητές, το ρόλο του συντονιστή κτλ. Χαρακτηριστικά παραδείγματα αυτού του τύπου συζήτησης είναι η συζήτηση "στρογγυλής τραπέζης"και η συζήτηση στην οποία υποστηρίζονται τα υπέρ και τα κατά σχετικά με κάποιο θέμα (debate). Αυτός ο τύπος της συζήτησης παρέχει την ευκαιρία στους μαθητές να μάθουν να σέβονται τους κανόνες μιας συζήτησης και να παρουσιάζουν σε ευρύτερο ακροατήριο τις απόψεις τους.


α. Συζήτηση "στρογγυλής τραπέζης"
Η συζήτηση "στρογγυλής τραπέζης" περιλαμβάνει εισηγήσεις που καλύπτουν διάφορες πλευρές ή μέρη ενός κεντρικού θέματος. Ορισμένες φορές μπορεί να περιλαμβάνει εισηγήσεις για το ίδιο αντικείμενο από εισηγητές με διαφορετικές ειδικότητες. Ένα θέμα πχ. μπορεί να παρουσιαστεί από ιστορική, κοινωνική, ψυχολογική και παιδαγωγική πλευρά. Στη συζήτηση "στρογγυλής τραπέζης" σημαντικός είναι ο ρόλος του συντονιστή , ο οποίος εισάγει το θέμα, καθορίζει τους όρους της συζήτησης (σειρά ομιλητών, κατανομή χρόνου κτλ.), κατευθύνει / συντονίζει τη συζήτηση που διεξάγεται μετά από την παρουσίαση των εισηγήσεων, και τέλος συνοψίζει τα συμπεράσματα της συζήτησης.


β. Συζήτηση με τη μορφή αντιπαράθεσης επιχειρημάτων (debate)
Η συζήτηση αυτού του τύπου θα λέγαμε ότι είναι ένας "αγώνας λόγων"που αποσκοπεί στην εξάσκηση των μαθητών στην επιχειρηματολογία. Οι μαθητές χωρισμένοι σε ομάδες παίρνουν διαμετρικά αντίθετες θέσεις πάνω σε ένα θέμα και τις υποστηρίζουν με τα κατάλληλα επιχειρήματα. Σκοπός της κάθε ομάδας είναι να νικήσει την αντίπαλη ομάδα παρουσιάζοντας τα πιο ισχυρά επιχειρήματα. Η συζήτηση αυτού του τύπου, επομένως, έχει τη μορφή ομαδικού παιχνιδιού και για αυτό το λόγο μπορεί να παρακινήσει και τους πιο αδιάφορους μαθητές να συμμετάσχουν ενεργητικά.



2. Ελεύθερες συζητήσεις σε μικρές ομάδες

Παράλληλα με τις δομημένες συζητήσεις που βασίζονται σε κάποιους κανόνες και διεξάγονται σε ευρύ ακροατήριο, είναι απαραίτητο να οργανώνει ο καθηγητής και ελεύθερες συζητήσεις (χωρίς συγκεκριμένους κανόνες) σε μικρές ομάδες, οι οποίες (συζητήσεις) αποσκοπούν σε διαφορετικούς στόχους. Αυτές οι συζητήσεις έχουν ανεπίσημο χαρακτήρα και ευνοούν τη δημιουργία ενός κλίματος ασφάλειας και οικειότητας μέσα στο οποίο οι μαθητές, ακόμη και οι πιο διστακτατικοί και εσωστρεφείς, παίρνουν το θάρρος να εκφράσουν αυθόρμητα αυτό που σκέπτονται, πριν ακόμη καταλήξουν σε μια διαμορφωμένη άποψη. Με τον τρόπο αυτό ενθαρρύνεται το είδος της "διερευνητικής ομιλίας", που θεωρείται από τους ειδικούς ότι έχει ιδιαίτερη σημασία για την εξέλιξη της σκέψης και της μάθησης. Συγκεκριμένα υποστηρίζεται ότι η ομιλία δεν είναι απλώς έκφραση μιας σκέψης, αλλά μπορεί να λειτουργήσει ως μοχλός για τη διαμόρφωση της ίδιας της σκέψης. Η σκέψη δηλαδή μπορεί να γενηθεί τη στιγμή που μιλώ, τη στιγμή που συνομιλώ με κάποιον. Για να επιτευχθεί όμως αυτό, αναγκαία προϋπόθεση είναι είναι να αισθάνεται ο μαθητής άνετα , ώστε να μπορεί να χρησιμοποιεί ακαστάλαχτη έκφραση χωρίς το φόβο της απόρριψης. Στο περιβάλλον της μικρής ομάδας , που ευνοεί την αλληλόδραση και τη συνεργατική προσπάθεια, μπορεί επομένως να καλλιεργηθεί η "διερευνητική ομιλία".




Ο διάλογος επιτρέπει την ανταλλαγή απόψεων μέσα στην ομάδα των μαθητών γύρω από ένα θέμα ή πρόβλημα, με στόχο την παραγωγή συμπερασμάτων ή αποφάσεων Δίνει τη δυνατότητα στους μαθητές να:
  • περιγράψουν, να αξιολογήσουν, να αναλύσουν τις διδαχθείσες έννοιες/θέματα,
  • να παραθέσουν λογικά επιχειρήματα,
  • να δραστηριοποιηθούν νοητικά,
  • να συμμετάσχουν ενεργά στη μαθησιακή διαδικασία,
  • να διαπιστώσουν την αντίδραση των άλλων στις τοποθετήσεις τους και, τέλος, να
  • έλθουν σε επαφή με τον τρόπο που οι συμμαθητές τους αντιλαμβάνονται τα πράγματα



Ο διαμαθητικός διάλογος μπορεί να αποδειχθεί άγονος, αν οι μαθητές δεν έχουν αναπτύξει στάσεις, όπως ευρύτητα αντίληψης και σεβασμό για τις απόψεις των άλλων, και καλλιεργήσει δεξιότητες που αφορούν στην άσκηση κριτικής στις απόψεις των άλλων και διαλεκτικής παρέμβασης για την ανταλλαγή απόψεων και προβληματισμών. Μπορεί να εκφυλιστεί σε μια ατέρμονη συζήτηση ή σε μια παράθεση παράλληλων μονολόγων, αν δε θίγονται ουσιαστικά προβλήματα ή αν οι μαθητές δεν έχουν την ικανότητα να παρακολουθήσουν τις απόψεις που εκφράζονται




Βασικές δραστηριότητες του εκπαιδευτικού στο πλαίσιο της διαμαθητικής επικοινωνίας είναι:
  • η παροχή διευκρινήσεων στην αρχή της συζήτησης για τη διαδικασία που θα ακολουθηθεί (χρονική διάρκεια, στάδια,μεθοδολογία)
  • ο συντονισμός της συζήτησης,
  • η εξάσκηση των μαθητών,
  • η αξιοποίηση των μαθητικών ιδεών και
  • η ανακεφαλαίωση των συμπερασμάτων
  • η διευκόλυνση της συζήτησης ώστε να βγουν λογικά συμπεράσματα


Πηγές:
http://www.greek-language.gr/greekLang/modern_greek/education/dokimes/enotita_a1/02.html