Ερωταποκρίσεις

[|Σπανέλλης Δημήτριος]
=ΕΡΩΤΑΠΟΚΡΙΣΕΙΣ =

Οι ερωταποκρίσεις αποτελούν βασικό στοιχείο ενός διαλόγου και η ποιότητά τους καθορίζει την επιτυχία της συζήτησης. Πρώτος που στήριξε θεωρητικά τη χρήση των ερωταποκρίσεων ήταν ο Σωκράτης με τη ≪μαιευτική≫μέθοδο. Η μητέρα του Σωκράτη ήταν μαία και η μαιευτική μέθοδος υποδηλώνει ότι η αναζήτηση της αλήθειας είναι επίπονη σαν τον τοκετό. Βάση της μεθόδου αυτής ο Σωκράτης, προσποιούμενος άγνοια για το υπό συζήτηση θέμα, με κατάλληλες ερωταποκρίσεις βοηθούσε το άτομο να βρει μόνο του την αλήθεια, ακόμα και αν είχε ελλιπείς γνώσεις. Την αλήθεια στην ουσία την εκμαίευε από τον συνομιλητή που με τις ερωταποκρίσεις κατέληγε σε νέα συμπεράσματα και τελικά στην αλήθεια. Την μαιευτική μέθοδο του Σωκράτη χρησιμοποιεί σήμερα η ψυχολογία και η ψυχιατρική στην υποστηρικτική και εν τω βάθει ψυχοθεραπεία και στην ψυχανάλυση.

Η μαιευτική έχει τις ρίζες της στην σωκρατική μέθοδο, η οποία δεν προσφέρει έτοιμες γνώσεις, αλλά ερωτά με έναν ιδιότυπο τρόπο, ο οποίος δεν περιορίζει την σκέψη, αλλά αντίθετα διευρύνει τον ορίζοντά της. Ο εκπαιδευτικός δεν διδάσκει με την συμβατική έννοια του όρου, αλλά με τον διάλογο βοηθάει τον μαθητή να βρει μόνος του την γνώση, που την ξέρει έτσι ή αλλιώς ως απείκασμα των αιώνιων και απόλυτων ιδεών. Ο εκπαιδευτικός λοιπόν "εκμαιεύει" την αλήθεια από τον μαθητή. Ο τελευταίος την κυοφορεί ή την έχει λησμονήσει, χωρίς να το ξέρει. Βασικά στάδια της μεθόδου είναι α. η ειρωνεία (προσποιητή άγνοια), β. η ελεγκτική και γ. ο πνευματικός τόκος.
 * // Μαιευτική διδασκαλία //**


 * Ενδεικτικά χαρακτηριστικά εύστοχων ερωτήσεων είναι τα ακόλουθα:**


 * σαφήνεια & φυσικότητα: διατύπωση με ακρίβεια των σημείων που θα απαντήσουν οι μαθητές και χρήση λέξεων που είναι κατανοητές από τους μαθητές,


 * συντομία & περιεκτικότητα: μια ερώτηση θα πρέπει να διατυπώνεται σύντομα ώστε να συγκρατείται εύκολα και θα πρέπει να αναφέρεται στα ουσιώδη στοιχεία του περιεχομένου της διδασκαλίας,


 * σκοπιμότητα: θα πρέπει να στοχεύει πάντοτε σε κάποιο στόχο,


 * συνέχεια: θα πρέπει να διασφαλίζεται πάντοτε η αλληλουχία στις ερωτήσεις ώστε να υπάρχει μια λογική συνέχεια, και


 * μέτριας δυσκολίας & πρόκληση της σκέψης: μια ερώτηση δε θα πρέπει να είναι ούτε πολύ εύκολη ούτε πολύ δύσκολη και θα πρέπει να προκαλεί τους μαθητές να σκεφτούν, να συζητήσουν και να καταλήξουν σε κάποια συμπεράσματα.


 * Έρευνες έχουν δείξει ότι** :


 * δε θα πρέπει να υποβάλλονται ερωτήσεις των οποίων η απάντηση περιορίζεται σε ένα ≪ναι≫ή ≪όχι≫ή ερωτήσεις του τύπου ≪Το καταλάβατε;≫, ≪Θέλει κανείς να ρωτήσει κάτι;≫,


 * απαιτείται αρκετός χρόνος για την ορθή εφαρμογή τους, μπορεί να υπάρχουν παρεμβάσεις εκτός θέματος και δεν είναι αυτονόητο ότι συμμετέχουν όλοι στη συζήτηση,


 * ο εκπαιδευτικός δε θα πρέπει να δίνει ο ίδιος την απάντηση ή να διακόπτει την απάντηση κάποιου μαθητή για να την ολοκληρώσει ή γιατί είναι λανθασμένη, αλλά χρησιμοποιώντας βοηθητικές ερωτήσεις, θα πρέπει να καθοδηγήσει το μαθητή στους επιθυμητούς στόχους,


 * οι ερωτήσεις θα πρέπει να παρουσιάζουν λογική συνέχεια, να προωθούν τον προβληματισμό, την έκφραση και την κριτική σκέψη, και


 * θα πρέπει να ενθαρρύνεται από τον εκπαιδευτικό, η διατύπωση ερωτήσεων από τους μαθητές


 * Ενδεικτικοί λόγοι στους οποίους οφείλεται η συχνή χρήση των ερωταποκρίσεων στη διδασκαλία είναι:**


 * διεγείρουν το ενδιαφέρονκαι ενθαρρύνουν την περιέργεια και την προσοχή των μαθητών,


 * βοηθούν στην κατανόηση, ανακεφαλαίωση και εμπέδωση του μαθήματος,


 * οι απαντήσεις των μαθητών χρησιμοποιούνται για περισσότερη εμβάθυνση στο θέμα,


 * δημιουργούν κλίμα επικοινωνίας και συμμετοχής, και


 * ο εκπαιδευτικός διαπιστώνει το βαθμό κατανόησης και τις ανάγκες των μαθητώνως προς το αντικείμενο της μάθησης

Οι ερωταποκρίσεις συνήθως συνδυάζονται με την πρακτική άσκηση ή την εισήγηση, γεγονός που προσδίδει ποικιλία και ενδιαφέρον στη διδακτική διαδικασία.

 * // Ερωτηματική μορφή διδασκαλίας //**

Στην μορφή αυτή ο μαθητής συμμετέχει ενεργώς σε όλες τις φάσεις της διδασκαλίας, σε αντίθεση προς τις προηγούμενες μορφές, κατά τις οποίες παραμένει ως επί το πλείστον αδρανής. Η συμμετοχή του μαθητή ξεκινάει από την απλή απάντηση στις ερωτήσεις του εκπαιδευτικού και φτάνει σε πολυσύνθετες μορφές συνεργασίας στα πλαίσια του διαλόγου. Η ερωτηματική μορφή παίρνει τις περισσότερες φορές την μορφή του εξελισσόμενου διαλόγου. Στην μορφή αυτή του διαλόγου ο εκπαιδευτικός επιχειρεί με μικρές και αλλεπάλληλες ερωτήσεις να καθοδηγήσει τον μαθητή στην απόκτηση γνώσεων και γενικότερα στην επίτευξη των στόχων της διδασκαλίας, οι οποίοι βρίσκονται μέσα στην σκέψη του εκπαιδευτικού, δεν συνειδητοποιούνται όμως από τον μαθητή. Για αυτό σε πολλές περιπτώσεις οι ερωτήσεις προδίδουν ή εμπεριέχουν την απάντηση, περιορίζοντας κατ’ αυτόν τον τρόπο την αυτενέργεια και την πνευματική δραστηριότητα των μαθητών. Συνήθως ισχύει η διαπίστωση ότι οι πεπειραμένοι εκπαιδευτικοί χρησιμοποιούν την ερώτηση πολύ περισσότερο από ό,τι οι αρχάριοι. Γενικώς η χρήση των ερωταποκρίσεων θεωρείται ως ένα βασικό εργαλείο του εκπαιδευτικού. Το κυριότερο πλεονέκτημα βεβαίως έγκειται στο γεγονός ότι με τις ερωταποκρίσεις γίνεται πιο ενδιαφέρον το μάθημα. Επίσης σημαντικό είναι το γεγονός ότι με τις ερωταποκρίσεις ο εκπαιδευτικός δίνει άμεση επανατροφοδότηση στους μαθητές, η οποία ως γνωστόν συμβάλλει στην δραστηριοποίηση των κινήτρων μάθησης. Εξάλλου διαπιστώνεται ότι αυτά που μαθαίνουν οι μαθητές με ερωταποκρίσεις επιτρέπουν μεγαλύτερη μεταβίβαση της μάθησης από εκείνα που μαθαίνουν με βάση την διάλεξη του εκπαιδευτικού ή την ατομική τους μάθηση από ένα βιβλίο.

// Κατηγορίες ερωτήσεων: //

1. Ανάκλησης δεδομένων π.χ. Ποια είναι η πρωτεύουσα της Ιταλίας;

2. Ονομασίας π.χ. Πώς λέγονται τα οστά του βραχίονα του χεριού μας;

3. Παρατήρησης π.χ. Τι χρώμα έχει η πεταλούδα;

4. Πειθάρχησης π.χ. Γιάννη, θα πάψεις να μιλάς;

5. Ψευδο-ερώτηση (όταν ο εκπαιδευτικός δεν δηλώνει τι ακριβώς θέλει) π.χ. τι παρατηρούμε εδώ;

6. Υποθετική ερώτηση π.χ. Τι θα συνέβαινε, αν αύριο κόβαμε όλα τα δέντρα της γης;

7. Αναφοράς αιτιών π.χ. Γιατί οι άνθρωποι του Τρίτου Κόσμου κάνουν πολλά παιδιά;

8. Αξιολόγησης π.χ. Ποιες αποδείξεις έχουμε για την ορθότητα της θεωρίας της εξελίξεως;

9. Επίλυσης προβλημάτων π.χ. Πώς μπορούμε να βγάλουμε τσίπουρο, αν δεν έχουμε το καθιερωμένο καζάνι;